Waarschuwing: Mijn vertaalaantekeningen zijn bedoeld voor mensen die de diepte in willen. Het niveau is daarom een stuk ‘moeilijker’ dan dat van mijn liedjes.

Vertaalaantekeningen Deuteronomium 6:4-5

Hieronder volgt een verantwoording van mijn vertaling van Deuteronomium 6:4-5 (Bijbelfanvertaling, BFV), de tekst bij het lied Hoor Israël. Voor nu heb ik me gefocust op de verschillen t.o.v. de Statenvertaling (= SV). Mogelijk volgen er in de toekomst uitgebreidere vertaalnotities.

Deuteronomium 6:4

BFV: Hoor Israël, de HEERE, onze God, de HEERE is Eén.
Hoor Israël, de HEERE, onze God, de HEERE is De Enige.
Hoor Israël, de HEERE, onze God, de HEERE is De Eerste.
Hoor Israël, de HEERE, onze God, de HEERE is Eén.
SV: Hoor, Israël! de HEERE, onze God, is een enig HEERE!

Verschillen:

• Vier zinnen i.p.v. één zin: In het Hebreeuws staat er één zin. Er zijn echter verschillende vertalingen mogelijk. In een boek zou je dan een voetnoot plaatsen, maar het leek me in een lied mooi om de zin te herhalen met de andere belangrijke vertaalmogelijkheden. Daarom zijn er drie verschillende vertalingen gemaakt. De belangrijkste vertaling wordt op het einde nogmaals herhaald. Zie ook hieronder, voor een uitgebreidere toelichting van de verschillende betekenissen.
• De HEERE is Eén/De Enige/De Eerste i.p.v. is een enig HEERE: Het Hebreeuwse Woord was dus te rijk om slechts naar één Nederlands woord te vertalen, zeker in Zo’n Belangrijke Tekst. Ten eerste betekent het Woord letterlijk Eén: God is Eén. De Vader, de Zoon en de Heilige Geest zijn samen Eén Wezen. Ten tweede werd het woord (veelvuldig) gebruikt als de enige ergens in zijn: God is de Enige God. Er zijn weliswaar allerlei afgoden, maar God is de Enige echte God: De HEERE is er Eén. Ten derde werd het woord (veelvuldig) gebruikt als de eerste ergens in zijn, bijv. het eerste kind. God is de Eerste: er was niemand vóór Hem, en ook qua belang is Hij de Allereerste. De HEERE is De Nummer Eén. Tot slot herhaal ik nog een keer de meest letterlijke vertaling, in de hoop dat de luisteraar nu ook de andere vertaalkeuzes daarin hoort doorklinken. Overigens is de woordvolgorde van de BFV juist (eerst de Naam, dan Eén).

Deuteronomium 6:5

BFV: En je zult houden van de HEERE, jouw God, met heel je hart, en met heel je ziel, en met alles wat in je is. SV: Zo zult gij den HEERE, uw God, liefhebben, met uw ganse hart, en met uw ganse ziel, en met al uw vermogen.

Verschillen:

• alles wat in je is i.p.v. al uw vermogen: Het Hebreeuwse woord wordt algemeen beschouwd als een lastig te vertalen woord. Tenminste, over het woord zelf is er wel consensus: Het is gewoon een intensiveringswoord, zoals heel, erg, zeer, of uitermate. Maar de zin die daardoor ontstaat, is niet letterlijk over te nemen. Dan moeten we nl. van God houden “met heel onze heel/erg/zeer/uitermate”. Letterlijk overgenomen klopt die zin niet. Dus het zal een Hebreeuws idioom zijn geweest. Op basis van de woorden, en volgens de woordenboeken, denk je dan vooral aan de intensiteit die eruit spreekt: een soort overtreffende trap van het intensiteitswoord “heel”: maximaal, oftewel met heel je vermogen (=SV). Echter, wordt het vers ook nog drie keer geciteerd in het Nieuwe Testament, wat daar niet helemaal 100% mee op één lijn lijkt te zitten. Zo heeft Mattheüs het in Mat. 22:37 vertaald als διανοίᾳ, wat verschillende interpretaties/rijkweidtes kan hebben (verstand/geest/overdenking/begrip/gedachten(wereld)/alles wat er in je hoofd omgaat/alles wat er bij je van binnen gebeurt). Dat heeft toch een andere klank dan “vermogen”: er ligt meer nadruk op wat er van binnen met je gebeurt. Echter, hebben Markus (Mar. 12:30) en Lukas (Luk. 10:27) het ook zo vertaald, maar hebben zij er nog een woord aan toegevoegd: ἰσχύϊ (kracht/vermogen/wat je kunt). Dan denk ik - ervan uitgaande dat de Bijbel onfeilbaar is - dat het Hebreeuwse woord het dichtste bij het Griekse διανοίᾳ ligt (vandaar die vertaalkeuze van Mattheüs), maar dat er ook een stuk intensiteit/kracht/vermogen in zit (vandaar dat Markus en Lukas dat ook nog toevoegen, zoals ik ook vaak woorden toevoeg om een vertaling dichter bij het origineel te krijgen). Oftewel: het gaat om alles bij je vanbinnen (διανοίᾳ) alsook alles wat je vanuit dat binnenste aangestuurd kunt (ἰσχύϊ), je maximale intensiteit (heel erg). Mijn vertaalkeuze alles wat in je is, probeert dat over te nemen: enerzijds verwijst het naar je binnenste (wat in je is), anderzijds is het ook idioom voor dat je iets maximaal doet / naar vermogen: met alles in je. Of ik dit zelf bedacht heb, weet ik niet: het kwam in m’n hoofd op, nadat ik de Heilige Geest om een oplossing voor het vertaalprobleem had gevraagd. Samengevat: Het Hebreeuwse grondwoord is een intensiveringswoord (‘heel’, ‘zeer’), dat niet letterlijk vertaalbaar is. Het is een Hebreeuws idioom dat wijst op maximale intensiteit. De SV vertaalt dat als al uw vermogen (kracht/kunnen). Het NT citeert het echter als ‘heel je verstand/binnenste en al je kracht’. Als Bijbelfan geloof ik dat dat een goede vertaling moet zijn geweest, daarom heb ik het vertaald als ‘met alles wat in je is’, wat zowel je kracht/intensiteit, als je innerlijke wereld omvat.